CHIRURGIA STOMATOLOGICZNA

Kiedy potrzebna jest konsultacja z zakresu chirurgii stomatologicznej i szczękowo-twarzowej?

Konsultacja z zakresu chirurgii stomatologicznej może być wskazana w przypadku zębów trudnych do usunięcia, zębów zatrzymanych, różnego rodzaju zmian patologicznych w obrębie kości i tkanek miękkich, a także przed rozpoczęciem leczenia protetycznego, ortodontycznego czy implantologicznego.

Wskazaniem do konsultacji mogą być również nawracające stany zapalne, obrzęk, ból, problemy z wyrzynaniem się zęba, pozostawione korzenie po niekompletnych ekstrakcjach wykonywanych w przeszłości, obecność połączenia z zatoką lub przetoki ustno-zatokowej po usunięciu zęba górnego, a także nieprawidłowości wykryte podczas badania stomatologicznego lub diagnostyki obrazowej.

Konsultacja z zakresu chirurgii szczękowo-twarzowej może dotyczyć również schorzeń zatok szczękowych, zaburzeń w obrębie stawów skroniowo-żuchwowych, bólu twarzy oraz innych nieprawidłowości dotyczących struktur twarzoczaszki, w tym złamań kości i uszkodzeń pourazowych tkanek miękkich.

Przygotowanie pacjenta do operacji kardiochirurgicznej, ortopedycznej, okulistycznej, bariatrycznej, przeszczepu szpiku lub narządów miąższowych również może wymagać konsultacji stomatologicznej.

Konsultacja stomatologiczna może być również wskazana u pacjentów przygotowywanych do leczenia niektórych chorób ogólnoustrojowych, w celu oceny stanu jamy ustnej i ewentualnego wyeliminowania zębopochodnych ognisk zakażenia.

Usuwanie zęba – kiedy jest konieczne?

Usunięcie zęba, czyli ekstrakcja, jest zabiegiem chirurgicznym, który wykonuje się wówczas, gdy zachowanie zęba nie jest możliwe lub gdy jego obecność może stanowić zagrożenie dla zdrowia pacjenta.

Do najczęstszych wskazań do usunięcia zęba należą:

• zaawansowane zniszczenie zęba – rozległa próchnica lub uszkodzenie korony albo korzenia, które uniemożliwiają skuteczną odbudowę zęba,

• zaawansowane choroby przyzębia – znaczna utrata tkanek podtrzymujących ząb, prowadząca do jego dużej ruchomości i braku możliwości zachowania go w jamie ustnej,

• ostre, przewlekłe lub nawracające stany zapalne – zakażenia związane z zębem, których nie można skutecznie wyleczyć innymi metodami,

• urazy zębów – złamania korony lub korzenia, a także inne uszkodzenia, które uniemożliwiają zachowanie zęba,

• nieprawidłowo położone lub zatrzymane zęby – w szczególności zęby, które powodują nawracające stany zapalne, uszkadzają sąsiednie zęby lub prowadzą do powstania zmian patologicznych,

• zęby mleczne utrudniające wyrzynanie się zębów stałych – kiedy ich usunięcie jest konieczne dla prawidłowego rozwoju uzębienia stałego,

• przygotowanie do leczenia w innych dziedzinach stomatologicznych lub specjalistycznego leczenia ogólnoustrojowego – w określonych sytuacjach usunięcie zęba może być konieczne przed leczeniem ortodontycznym, chirurgicznym, onkologicznym lub innymi procedurami medycznymi,

• pozostałości korzeni zębów – gdy ich obecność powoduje dolegliwości, stan zapalny lub utrudnia dalsze leczenie.

Ostateczna decyzja o usunięciu zęba podejmowana jest po badaniu klinicznym i analizie badań diagnostycznych. W każdym przypadku lekarz ocenia możliwość zachowania zęba oraz dobiera postępowanie odpowiednie do stanu miejscowego i ogólnego pacjenta.

Operacyjne usuwanie ósemek

Zęby mądrości, czyli trzecie zęby trzonowe, wyrzynają się jako ostatnie, zwykle między 18 – 24 rokiem życia. Ze względu na ograniczoną ilość miejsca w łuku zębowym mogą pozostać częściowo lub całkowicie zatrzymane w kości.

Nie każdy ząb ósmy wymaga usunięcia. Jeżeli całkowicie wyrżnięty ząb jest prawidłowo ustawiony w łuku zębowym i nie powoduje żadnych dolegliwości ani nie jest związany ze stanem zapalnym lub innymi zmianami patologicznymi, lekarz może zalecić jego pozostawienie.

Główne wskazania do usunięcia zęba ósmego to:

• nawracające stany zapalne tkanek otaczających ząb,

• nieprawidłowe położenie zęba,

• trudności w utrzymaniu prawidłowej higieny,

• głęboka próchnica zęba mądrości,

• uszkodzenie sąsiedniego zęba,

• określone wskazania ortodontyczne, ustalone na podstawie indywidualnej oceny pacjenta,

• umiejscowienie zęba ósmego w szczelinie złamania kości żuchwy,

• obecność torbieli zębopochodnej lub zmiany patologicznej o innym charakterze, ściśle związanej z zębem ósmym.

Wskazaniem do usunięcia zęba ósmego może być również jego dopoliczkowe położenie, skutkujące przewlekłym drażnieniem błony śluzowej policzka przez koronę zęba i powstawaniem bolesnych nadżerek lub owrzodzeń pourazowych. W takiej sytuacji ekstrakcja pozwala wyeliminować przyczynę przewlekłego urazu mechanicznego.

Utrzymująca się zmiana na błonie śluzowej, pomimo usunięcia czynnika drażniącego, wymaga oceny lekarskiej i wykluczenia innych przyczyn, w tym zmian przednowotworowych i nowotworowych.

Na etapie planowania operacyjnego usunięcia zęba mądrości lekarz dobiera odpowiednie badania obrazowe. Najczęściej wykonywane jest zdjęcie pantomograficzne, a w wybranych przypadkach również tomografia komputerowa wiązki stożkowej (CBCT) lub tomografia komputerowa (TK).

Diagnostyka obrazowa pozwala ocenić dokładne położenie zęba, topografię jego korzeni oraz relacje z sąsiednimi strukturami anatomicznymi, co umożliwia prawidłowe zaplanowanie zabiegu.

Kompletna diagnostyka przedzabiegowa jest niezbędna również do oceny ryzyka wystąpienia ewentualnych trudności na poszczególnych etapach procedury oraz możliwych powikłań w trakcie zabiegu lub po nim.

Jak przygotować się do zabiegu chirurgicznego?

Przygotowanie pacjenta do zabiegu chirurgicznego zależy od jego ogólnego stanu zdrowia, rodzaju i rozległości planowanego zabiegu oraz operowanej okolicy.

Podczas konsultacji lub wizyty kwalifikacyjnej do leczenia zabiegowego chirurg przeprowadza wywiad lekarski, obejmujący między innymi przebyte i współistniejące choroby, przyjmowane leki oraz występujące alergie, ze szczególnym uwzględnieniem reakcji na leki stosowane do znieczulenia miejscowego.

Ważne są również informacje o tym, jak pacjent toleruje leczenie stomatologiczne oraz czy w przeszłości występowały u niego epizody zasłabnięć podczas wizyty u dentysty lub pobierania krwi.

Pacjent powinien poinformować lekarza przede wszystkim o:

• przyjmowanych lekach ogólnoustrojowych, zarówno stałych, jak i okresowych, oraz ich dawkach,

• stosowaniu leków wpływających na krzepnięcie krwi, w tym leków przeciwkrzepliwych i przeciwpłytkowych,

• chorobach przewlekłych,

• zaburzeniach krzepnięcia,

• uczuleniach,

• wcześniejszych problemach podczas znieczulenia miejscowego lub w trakcie zabiegu,

• ciąży lub jej podejrzeniu.

Wizyta kwalifikacyjna jest również czasem przeznaczonym na omówienie dostępnych opcji i planu leczenia chirurgicznego, uzyskanie odpowiedzi na pytania i wątpliwości dotyczące zabiegu, wystawienie e-recepty i e-zwolnienia oraz przedstawienie kosztów leczenia.

W niektórych przypadkach może zaistnieć konieczność:

• wykonania przed zabiegiem niezbędnych badań laboratoryjnych,

• wykonania badań obrazowych (OPG, CBCT),

• odbycia konsultacji u innego specjalisty, np. kardiologa, endokrynologa, diabetologa czy hepatologa,

• wdrożenia przedzabiegowej profilaktyki lub terapii antybiotykowej.

Wszystkie dodatkowe badania i konsultacje specjalistyczne mają istotne znaczenie dla prawidłowego przygotowania pacjenta do zabiegu i zapewnienia mu bezpieczeństwa.

Należy rzetelnie stosować się do wszystkich zaleceń przekazanych przez lekarza podczas wizyty kwalifikacyjnej, w tym dotyczących przedzabiegowej profilaktyki antybiotykowej, jeżeli taka zostanie zlecona.

Zabiegi chirurgiczne w praktyce „M-NatherDent” wykonywane są w znieczuleniu miejscowym.

Pacjent przed zabiegiem powinien zapoznać się z Informacją przed zabiegiem znajdującą się w zakładce FORMULARZE.

Leki zlecone w związku z zabiegiem oraz stale przyjmowane leki ogólnoustrojowe należy przyjmować zgodnie z zaleceniami lekarza, chyba że zaleci on inaczej.

Jak przebiega zabieg chirurgii stomatologicznej?

Przebieg zabiegu chirurgicznego zależy przede wszystkim od rodzaju procedury, ale także od odpowiedniego przygotowania i współpracy pacjenta.

Przed rozpoczęciem zabiegu mierzone są ciśnienie tętnicze i temperatura ciała. Na tym etapie pacjent może również zadać dodatkowe pytania dotyczące zabiegu.

Zabieg chirurgiczny rozpoczyna się od podania znieczulenia miejscowego. Jego zadaniem jest zniesienie odczuwania bólu podczas procedury. Po podaniu znieczulenia lekarz sprawdza jego skuteczność i w razie potrzeby uzupełnia dawkę leku znieczulającego.

Odpowiednio dobrane do potrzeb pacjenta i prawidłowo wykonane znieczulenie miejscowe skutecznie blokuje odczuwanie bólu w znieczulonym obszarze, pozostawiając praktycznie bez zmian odczucie dotyku i ucisku. Podczas zabiegu pacjent również słyszy i widzi, co dzieje się wokół niego.

Po zakończeniu zabiegu chirurgicznego lekarz zakłada miejscowy opatrunek na ranę pooperacyjną, na który nakłada tampon uciskowy. Pacjent otrzymuje również zimny okład przykładany z zewnątrz oraz odpowiedni lek przeciwbólowy w celu zniesienia lub ograniczenia dolegliwości bólowych po ustąpieniu znieczulenia.

W celu oceny ogólnego stanu pacjenta po zabiegu ponownie mierzone jest ciśnienie tętnicze krwi. Następnie lekarz omawia przebieg procedury chirurgicznej, przekazuje ogólne i indywidualne zalecenia pozabiegowe oraz ustala harmonogram wizyt kontrolnych do czasu usunięcia szwów. Po usunięciu tamponu uciskowego z jamy ustnej pacjent zostaje zwolniony do domu.

W niektórych przypadkach lekarz może zalecić pozostanie pacjenta w gabinecie przez pewien czas po zabiegu w celu obserwacji przed zwolnieniem do domu.

Czy zabiegi chirurgii stomatologicznej są bolesne?

Jedną z najczęstszych obaw pacjentów jest ból podczas zabiegu i w okresie pooperacyjnym.

Stosowane do znieczulenia miejscowego leki pozwalają skutecznie wyeliminować odczuwanie bólu podczas wykonywania procedur chirurgicznych w jamie ustnej. Skuteczność znieczulenia jest w trakcie zabiegu na bieżąco monitorowana przez lekarza, aby w razie potrzeby mógł on uzupełnić dawkę środka znieczulającego.

W trakcie zabiegu pacjent może odczuwać dotyk, ucisk lub rozpieranie.

Bezpośrednio po zabiegu pacjent otrzymuje odpowiedni lek przeciwbólowy, który ma znieść lub ograniczyć do minimum dolegliwości bólowe po ustąpieniu znieczulenia.

Na tym etapie lekarz przekazuje również wszystkie zalecenia dotyczące postępowania w okresie pozabiegowym, ze szczególnym uwzględnieniem sposobów łagodzenia bólu.

W dniu zabiegu oraz w ciągu następnych 24–48 godzin mogą występować dolegliwości bólowe o różnym nasileniu. Może również narastać obrzęk, pojawić się wylew podskórny lub podśluzówkowy, uczucie napięcia albo zwiększona wrażliwość okolicy, w której wykonywany był zabieg.

W celu złagodzenia tych dolegliwości należy dokładnie stosować się do otrzymanych zaleceń oraz przyjmować zlecone leki przeciwbólowe, które pomogą ograniczyć ból w okresie pozabiegowym.

Co dzieje się po zabiegu?

Okres po zabiegu jest ważną częścią procesu zdrowienia. Organizm potrzebuje czasu na wygojenie tkanek, dlatego przez pierwsze dni należy ze szczególną ostrożnością traktować okolicę, w której wykonywany był zabieg.

Po zabiegu mogą wystąpić:

• niewielkie krwawienie lub podsączanie treści krwistej,

• obrzęk tkanek miękkich policzka i jamy ustnej w okolicy operowanej,

• wybroczyny lub wylewy podskórne (siniaki),

• tkliwość miejsca po zabiegu,

• dolegliwości bólowe,

• przejściowe ograniczenie możliwości szerokiego otwierania ust,

• przejściowe podwyższenie temperatury ciała, zwykle nieprzekraczające 37,5°C w pierwszej i drugiej dobie po zabiegu.

Nasilenie objawów i odczuwanie dolegliwości po zabiegu chirurgicznym mogą być różne w zależności od indywidualnej wrażliwości pacjenta oraz rodzaju, rozległości i czasu trwania zabiegu.

Po zabiegach wymagających odsłonięcia pola operacyjnego może wystąpić obrzęk tkanek miękkich, widoczny jako opuchnięcie policzka. Jego nasilenie zależy między innymi od rozległości zabiegu i czasu jego trwania.

Obrzęk pojawia się zwykle w dniu zabiegu, a największe nasilenie osiąga w ciągu pierwszych 24–48 godzin. Następnie powinien stopniowo się zmniejszać.

Jeżeli po zabiegu wystąpią wylewy podskórne lub podśluzówkowe, ich wchłanianie trwa zwykle od 6 do 10 dni. U pacjentów przyjmujących leki przeciwzakrzepowe mogą być one bardziej nasilone i rozległe, a także utrzymywać się przez dłuższy czas.

Jak dbać o miejsce po zabiegu?

Po zabiegu lekarz przekazuje dokładne zalecenia pooperacyjne, których należy sumiennie przestrzegać, ponieważ prawidłowe postępowanie ma zasadnicze znaczenie dla przebiegu całego procesu gojenia.

Przez pierwsze dwie godziny po zabiegu nie wolno jeść ani płukać jamy ustnej, ponieważ może to zakłócić stabilność skrzepu i nasilić krwawienie. Należy również unikać wszelkich innych czynności mogących naruszyć skrzep spajający brzegi rany lub skrzep wytworzony w zębodole.

Po upływie tego czasu oraz po każdym posiłku można delikatnie odświeżać jamę ustną, stosując apteczne płyny do odkażania jamy ustnej lub wykonując kąpiele jamy ustnej w naparze szałwii lekarskiej i/lub rumianku, zgodnie z zaleceniami lekarza.

Przez pierwsze dni po każdym zabiegu operacyjnym w obrębie jamy ustnej należy również:

• unikać intensywnego wysiłku fizycznego,

• powstrzymać się od spożywania alkoholu i palenia tytoniu,

• nie korzystać z sauny ani nie pływać w publicznym basenie,

• nie pić przez słomkę,

• nie wypluwać śliny, ponieważ może to zaburzyć stabilność skrzepu i nasilić krwawienie.

Spożywane pokarmy powinny być miękkie, letnie i łagodne dla błony śluzowej. W niektórych przypadkach konieczne może być okresowe przejście na dietę półpłynną lub płynną.

Do czasu badania kontrolnego lub usunięcia szwów należy unikać twardych pokarmów oraz produktów wymagających długotrwałego żucia. W tym okresie nie wolno również spożywać orzechów.

Należy zachować odpowiednią higienę jamy ustnej, postępując zgodnie z zaleceniami lekarza. Jeżeli lekarz zaleci stosowanie określonych preparatów, płukanek lub leków, należy stosować je zgodnie z otrzymaną instrukcją.

Kiedy zgłosić się do lekarza po zabiegu?

Po zabiegu pacjent otrzymuje harmonogram wizyt kontrolnych oraz termin wizyty, podczas której usuwane są szwy. W zależności od rodzaju zabiegu i samopoczucia pacjenta badania kontrolne mogą odbywać się w gabinecie lub w formie teleporady. Do usunięcia szwów pacjent zgłasza się osobiście.

W razie jakichkolwiek wątpliwości lub niepokojących objawów po zabiegu pacjent może skontaktować się z lekarzem wykonującym zabieg. W razie potrzeby lekarz może zalecić dodatkową wizytę kontrolną, także poza zwykłymi godzinami przyjęć.

Niektóre dolegliwości po zabiegu są naturalnym elementem procesu gojenia. Nie należy jednak ignorować objawów, które są bardzo nasilone, utrzymują się lub wyraźnie się pogarszają.

 

Pilny kontakt z lekarzem jest wskazany, jeśli wystąpią:

• utrzymujące się lub nasilające krwawienie z miejsca zabiegu,

• silny ból, który nie ustępuje po zastosowaniu zaleconych leków przeciwbólowych,

• zmiana charakteru bólu, na przykład ból pulsujący, rozrywający albo promieniujący do innych okolic,

• podwyższona temperatura ciała przekraczająca 38°C,

• nietypowa wydzielina z okolicy zabiegu,

• utrzymujący się nieprzyjemny zapach lub smak w jamie ustnej,

• narastający obrzęk, szczególnie jeśli zamiast stopniowo się zmniejszać, wyraźnie się powiększa,

• trudności w połykaniu,

• inne objawy budzące niepokój pacjenta lub wątpliwości dotyczące postępowania po zabiegu.

W przypadku duszności lub narastających trudności w oddychaniu należy niezwłocznie wezwać pomoc, dzwoniąc pod numer 112 lub 999, albo zgłosić się do najbliższego szpitalnego oddziału ratunkowego (SOR), o ile stan pacjenta na to pozwala.

Chirurgia stomatologiczna a implanty

Leczenie implantologiczne składa się z dwóch głównych etapów: chirurgicznego i protetycznego.

Pierwszy etap obejmuje zabiegi implantochirurgiczne, takie jak wszczepienie implantu, odbudowa brakującej kości czy przygotowanie podłoża kostnego do implantacji, na przykład poprzez podniesienie dna zatoki szczękowej. Zakres procedury chirurgicznej zależy od potrzeb pacjenta oraz miejscowych warunków anatomicznych.

Drugi etap to implantoprotetyka, czyli wykonanie i zamocowanie na wszczepionych implantach odpowiedniego uzupełnienia protetycznego, np. korony, mostu lub protezy.

Kwalifikacja do leczenia implantologicznego

Przed każdym zabiegiem implantochirurgicznym odbywa się wizyta kwalifikacyjna. Lekarz ocenia podczas niej ogólny stan zdrowia pacjenta, ewentualne przeciwwskazania do zabiegu oraz potrzebę i zakres przygotowania ogólnoustrojowego. Jest to analogiczny proces konsultacyjno-przygotowawczy jak w przypadku każdego innego zabiegu chirurgicznego w obrębie jamy ustnej.

Lekarz ocenia również warunki miejscowe, w tym higienę jamy ustnej, stan uzębienia oraz tkanek w okolicy planowanego wszczepienia implantu.

Na podstawie odpowiednio dobranych badań obrazowych, takich jak zdjęcie pantomograficzne (OPG) lub tomografia komputerowa wiązki stożkowej (CBCT), lekarz analizuje ilość i jakość kości dostępnej do implantacji, stan kości w okolicy korzeni zębów sąsiednich oraz położenie sąsiednich struktur anatomicznych.

W niektórych przypadkach przed wszczepieniem implantu konieczne może być wykonanie dodatkowego zabiegu przygotowującego podłoże kostne. Rodzaj i zakres poszczególnych procedur przygotowawczych zależą od miejscowych ubytków i defektów kostnych, indywidualnej anatomii pacjenta oraz planowanego leczenia.

Przed rozpoczęciem leczenia implantologicznego pacjent powinien otrzymać szczegółowy plan leczenia, obejmujący jego poszczególne etapy oraz związane z nimi koszty.